دکتر محمدرضا رجبی شکیب:

اگر یک پزشک یا جراح خوب، یک مشاور خوب، یا حتی یک تعمیرکار ماشین خوب پیدا کردید، خدا را شکر کنید و سفت به او بچسبید. خوبش کم پیدا می شود. از میان همه «خدمات دهندگان» خوب، آنها که با سلامت ما سروکار دارند، خوبی شان خوبتر است، و از بین آنها هم، مشاور خوب نعمت بزرگی است، چون «رابطه درمانی» در روان درمانی، مهم است. ما با هر کسی نمی توانیم «رابطه درمانی» برقرار کنیم.

از کجا یک درمانگر یا روان شناس خوب را می شود تشخیص داد؟ پرس و جو، یا جستجو در وب، ما را به سمت مشاوری می کشاند. اما تا دستکم یک جلسه نرویم و نبینیمش و گفتگو نکنیم، نمی توانیم بفهمیم که آیا او همان است که باید باشد یا نه. در آن جلسه یا جلسات اول، کدام نشانه ها به ما می گوید نشانی را درست آمده ایم؟

۱- مشاور خوب با دوست خوب فرق دارد. رابطه درمانی، به یک معنا دوستانه است، اما دوستی نیست. یک مشاور خوب، رفیق شما نیست؛ با شما وارد هیچ حیطه دیگری از زندگی نمی شود و فقط در اتاق درمان شما را می بیند. اصل بر این است که ما حتی همسایه مان را نمی توانیم به عنوان مراجع بپذیریم. هرجور رابطه دیگری، غیر از رابطه درمانی هدفمند، مخل درمان است و کسی که بخواهد با شما وارد داستان دیگری شود (همکاری، شراکت، دوستی و...) دیگر نمی تواند مشاور شما باشد.

۲- درمانگر خوب کسی است که می داند دارد از چه سبک و روش علمی مستندی برای شما استفاده می کند. او به شما می گوید روش اش چیست (مثلاً روانکاوی، رفتار درمانی شناختی، واقعیت درمانی و...) و از ابتدا مسیر درمان را طراحی می کند (چند جلسه، با چه فواصلی و...). خیلی از درمانگران البته درمان های تلفیقی را به کار می برند، اما تلفیق، مترادف «درمان کشکولی» نیست. تلفیق چی با چی؟ و با کدام مستندات؟

۳- یک مشاور خوب، نظام ارزشی خود را به شما تحویل نمی کند و شما را با معیارهای خودش قضاوت نمی کند. قضاوت، حتی می تواند در طرز نگاه مشاور یا اخم یا پوزخند او به شما نمایان شود. درمانگر خوب، در عین حال که آدمی اخلاقگراست، اما معلم اخلاق نیست. واعظ نیست. نصیحت نمی کند. احساس گناه شما را بیشتر نمی کند. او قرار است به شما کمک کند مسأله تان را حل کنید، نه اینکه از شما آدم بهتری بسازد.

۴- درمانگر خوب، راز دار است. ما حتی در پرونده مراجعان مان، نباید جمله ای بنویسیم که اگر پرونده را کسی دید، بفهمد داستان چه بوده. اگر مراجع بالغی می آید و هر چیزی به ما می گوید، ما مجاز نیستیم آن را پیش هیچ کس دیگری نقل کنیم، حتی همسر یا پدر و مادرش. مشاوری که مطلقا رازدار نباشد، حتی از سر خیرخواهی، مشاوری که اعتماد شما را خدشه دار کند، کارش را بلد نیست.

۵- درمانگر، قرار نیست همیشه بعد از یک جلسه حال شما را خوب کند. گاهی درمان، دردناک است و بعد از جلسه، شما حتی ممکن است مشوش تر باشید و بیشتر در فکر فرو بروید. این نشانه درمان بد نیست. در دراز مدت، نتیجه درمان باید مثبت باشد و این را خود شما بهتر ازهر کسی می توانید تشخیص بدهید.

۶- مشاوره و روان درمانی، اساسا فرایندی ست مبتنی بر حضور و گفتگو. دستکم هنوز، ما مشاوره با چت و در فضای غیر واقعی نداریم. ممکن است برای کسی که دسترسی ندارد، ما نهایتا به مشاوره با وبکم یا مشاوره تلفنی حاضر شویم، اما این انتخاب مطلوب ما نیست. کسی که از شما دعوت می کند در فضای غیر واقعی و از راه دور با شما مشاوره کند، حق دارید به نیت او شک کنید.

۷- مشاور خوب کسی است که شما را مستقل تر و قوی تر می کند. اگر در فرایند مشاوره احساس می کنید این شما هستید که درمانگرتان را تحسین می کنید و دارید به او وابسته می شوید و او هیچ کاری نمی کند، یا اینکه حتی استقبال می کند، فرایند مشکل دارد. درمانگر خوب، شما را وابسته به خود نمی کند.

۸- مشاور خوب، حافظه خوبی دارد. البته که یک درمانگر نمی تواند همه چیز را برای همیشه به خاطر بسپارد. اما اگر ذهن یک مشاور آن قدر شلوغ باشد که مثلا داستان شما را «بعد از یک هفته» به خاطر نیاورد و مرتب سوالات تکراری بپرسد یا همه چیز را از پرونده نگاه کند، نمی توانید به او‌ اعتماد کنید.

۹- درمانگر خوب، گاهی به شما اعتراف می کند که سبک او پاسخگوی مسأله شما نبوده. وقت شما را تلف نمی کند و ممکن است از شما بخواهد دیگر به او مراجعه نکنید. اما شما را رها نمی کند و پیشنهاد می کند به درمانگر دیگری مراجعه کنید.

۱۰- درمانگر و مشاور خوب، رو به روی شما می نشیند، نه پشت میز طبابت یا مدیریت.