در دو مقاله ی قبلی در مورد انتخاب نادرست همسر بر اساس احساسات و رویاها و لزوم مشورت در امر ازدواج پرداختیم. در این مقاله می خواهیم به اختلافات فکری، رفتاری و فرهنگی که دختر یا پسر با خانواده ی همسر آینده اش دارد و مشکلاتی ناشی از این اختلافات فرهنگی بر زندگی زناشویی زوج ها بپردازیم.

دختر و پسرى که از کودکى در دامن خانواده اى رشد یافته است، نمى تواند و نباید خانواده خود را به راحتى و سادگى فراموش کند. فرض کنید جوانی شهرستانی که فقط خودش تحصیلات خوبی دارد، از دختری که خانواده‌ای تحصیل‌کرده دارد خواستگاری می‌کند. در این صورت، خانوادۀ عروس که می‌دانند با خانوادۀ داماد، تفاوت‌های فاحشی دارند چه باید بکنند؟ آیا باید فقط به داماد آیندۀ خود فکر کنند؟ یا باید در این فکر باشند که دو خانواده می‌بایستی در یک تراز باشند و یا لااقل خیلی باهم تفاوت فکری و اجتماعی نداشته باشند؟

بعضی از خانواده‌ها به‌ظاهر مرد، سرووضعش و یا طرز صحبت او توجه می‌کنند و می‌گویند: گرچه پدر و مادرش بی‌سوادند، یا خیلی قدیمی فکر می‌کنند، ولی خود جوان از طبقۀ خودمان است؛ پس عیبی در این کار و این وصلت، وجود ندارد. آن‌ها می‌گویند همین‌قدر که شخص تحصیل‌کرده‌ای به خواستگاری دخترشان آمده کافی است. پیش خود می‌گویند: «ما که کاری به کار خانواده‌اش نداریم»! ولی غافل‌اند از این‌که مگر می‌شود پسر و دختری باهم ازدواج کنند و خانواده‌هایشان کاری به کار هم نداشته باشند؟ لااقل در ایام و دوره‌های نامزدی، یا عقد و عروسی که باید دربارۀ خیلی از مسائل و مناسبات، باهم به تفاهم برسند؛ درحالی‌که در همین ابتدای کار، اختلاف عقیده و سلیقۀ دور خانواده، به‌ناچار چهرۀ خود را نشان خواهد داد.

جمشید که یکی از مراجعینم بود می‌گفت: «اختلافات ما، در دورۀ نامزدی شروع و در عقد و ازدواج به اوج خود رسید». جمشید گاهی با خجالت و زمانی باشهامت، در دفاع از خانواده‌اش حرف‌هایی می‌زد که کم‌وبیش شنیدنی است. او می‌گفت: «نامزدم اعتقاد داشت که برای خرید عروسی یکی از خواهرهایم کافی است که بیاید، ولی مادرم می‌گفت: «ما برای عروسی خواهرت همگی رفتیم خرید!» و اعتقاد داشت که سه خواهرم همراه با دو برادرهایم به‌علاوه خودش، همگی حتماً باید هنگام خرید حضورداشته باشند! نامزدم، سهیلا می‌گفت: «اینها چادری هستند و من حاضر نیستم با اونها به طلافروشی‌های بالای شهر بروم.

به آنها بگو به جای چادر، مانتو بپوشند؛ یکی دو نفر هم بیشتر نیایند.»‌وقتی بااحتیاط، چنین پیشنهادی را به خواهرهایم گفتم، مادرم با صراحت گفت: «نامزدت بیخود کرده که چنین پیشنهادی کرده؛ به او بگو ما همینیم که هستیم!» من ازیک‌طرف، شرایط مادرم که می‌خواست همه را راضی کند درک می‌کردم و از طرفی هم به سهیلا حق می‌دادم که دلش نمی‌خواست بااین‌همه آدم به خرید برود. خانوادۀ ما می‌گفتند: «بازار، بهترین جای خرید طلاست» ولی سهیلا می‌گفت: «یا خیابان کریم خان، یا میرداماد.» خانوادۀ ما می‌گفتند: «شب خواستگاری باید یک دست لباس برای عروس ببریم» ولی سهیلا می‌گفت: «ما از این رسم‌ها نداریم». در هنگام عقد، مادرم می‌گفت: «از 200 سکۀ طلا بالاتر نرو!» ولی دایی سهیلا عقیده داشت: «کمتر از 500 سکه ممکن نیست!» شب عروسی، ما می‌خواستیم زن و مرد، جدا از هم باشند؛ آن‌ها می‌گفتند: «نخیر! باید زن و مرد با هم باشند»! ما عقیده‌ای به تشریفات نداشتیم، زیرا این کارها را اسراف می‌دانستیم؛ ولی پدر عروس می‌گفت: «من حاضرم به تو کمک کنم که عروسی آبرومندی بگیری». دایی عروس می‌گفت: «ما یک عاقد می‌شناسیم که روحانی نیست»، ولی مادرم می‌گفت: «عاقد باید روحانی محلۀ خودمان باشد که محضر هم دارد».

بالاخره، هنگام عقد هم، چون چند نفر مرد آمده بودند توی مجلس زنانه و داشتند می‌رقصیدند، زن‌دایی‌ام قهر کرد و به همراه دو سه نفر دیگر، مجلس را ترک کرد! خلاصه، نمی‌دانید آن شب چه مشکلاتی داشتم؛ دائم نگران اوضاع‌واحوال بودم. خانوادۀ عروس دائماً از کارهای پدر و مادرم ایراد می‌گفتند و با گوشه و کنایه به من می‌فهمانیدند که آن‌ها «اُمُل»‌ و قدیمی‌اند. من ازیک‌طرف نمی‌خواستم با آن‌ها جروبحث کنم، اما از طرف دیگر چون آن‌ها والدینم بودند، خوشم نمی‌آمد که از آن‌ها ایراد بگیرند.

... و تازه همۀ این‌ها، حوادثی بود که در مراسم عقد و عروسی اتفاق افتاده بود.

حالا اجازه بدهید تا از دوران پس از عروسی برایتان بگویم که چه اتفاق‌هایی افتاد. هر وقت با سهیلا به خانۀ مادرم می‌رفتیم، مادرم برای او اسپند دود می‌کرد. همسر جوانم که از بوی اسپند به سرفه می‌افتاد، شروع به غُرغُر می‌کرد و نه‌تنها روی خوشی به این کار نشان نمی‌داد بلکه اخم‌وتخم هم می‌کرد. ناچار، به مادرم می‌گفتم: «مادر جان! احتیاج به این کارها نیست»؛ ولی مادرم با تشر به من می‌گفت: «حرف نزن! تو بچه هستی و از چشم زخم و چشم شور و ناپاک دیگران خبر نداری!» پس‌ازاین که از خانۀ مادرم خارج می‌شدیم همسرم به کنایه می‌گفت: «اسپند دود کردن یعنی چه؟! یعنی من دیگه مریض نمی‌شم؟!» این‌ها را می‌گفت و می‌زد زیر خنده!

یکی دیگر از تفاوت‌های فرهنگی و رفتاری ما، چگونگی صرف غذاست. لطفاً خوب توجه کنید! ما عادت داریم که غذا را روی زمین بخوریم؛ بنابراین مادرم روی زمین سفره پهن می‌کند؛ ولی سهیلا عادت ندارد که روی زمین غذا بخورد. هر وقت که ناهار یا شام، آنجا هستیم، سهیلا غذایش را می‌کشد و می‌برد روی مبل می‌نشیند؛ او غذایش‌ را روی مبل می‌خورد. مادر من هم خیلی تمیز و پاکیزه است و دلش نمی‌خواهد کسی با کفش بیاید روی فرش‌های منزل؛ ولی سهیلا می‌گوید: «من با کفش راحت‌ترم»!

همچنین، مادرم خیلی به پدرم می‌رسد و به او توجه می‌کند؛ ولی سهیلا اهل این کارها نیست؛ درحالی‌که مادرم انتظار دارد که سهیلا هم مثل خودش به من برسد. هر وقت که مادرم به‌اصطلاح «پُز» مرا می‌دهد و از من تعریفی می‌کند، به‌جای اینکه سهیلا هم حرف مادر را – ولو به‌ظاهر – تصدیق کند، برعکس می‌گوید: «مادر جون! مثل این که شما غیر از این پسرتون کس دیگه‌ای رو ندیدین»!

خلاصه این‌که، اوضاع‌واحوال خوبی ندارم؛ نه سهیلا شرایط مادر من را درک می‌کند، و نه مادرم از انتظاراتش دست برمی‌دارد؛ فقط این من هستم که دارم این وسط، ضایع می‌شوم و عاقبت هم نمی‌دانم که حال‌وروز زندگی من به کجا می‌کشد!»

خُب! این‌ها درد دل جمشید بود. معلوم است که اگر پای حرفه‌ای همسرش، سهیلا و یا حتی خانوادۀ سهیلا بنشینیم، «مثنوی هفتاد من کاغذ شود». حال اگر از من بپرسید که جوان حق داشته که از چنین دختری خواستگاری کند یا نه؟ به شما خواهم گفت: «خیر! او نمی‌بایست با خانواده‌ای که تا این اندازه با هم تفاوت فرهنگی دارند ازدواج می‌کرد». آن‌وقت بپرسید: «پس تضاد فرهنگی خودش با والدینش را چگونه باید حل می‌کرد؟» در پاسخ شما می‌گویم: «او باید با دختری تحصیل کرده و تقریباً از طبقۀ خودش ازدواج می‌کرد، تا دیدگاههای خانواده‌هایشان به زندگی، در یک سطح باشد؛ زیرا حق اوست با دختری ازدواج و زندگی کند که او هم مثل خودش تحصیل کرده است و سلیقه‌های مشابهی دارند، و نه با خانوادۀ دختری که به قول جمشید، دائم به پدر و مادرش گوشه و کنایه می‌زند. وقتی پدر و مادر دختر و پسر در یک سطح باشند، آن وقت کسی بر دیگری ترجیحی ندارد و مقایسه‌ای هم پیش نمی‌آید».

درد دل الهه خانم

حالا خوب است کمی هم پای حرفه‌ای الهه خانم بنشینیم که ازدواجش تقریباً شبیه ازدواج سهیلا و جمشید بوده است. الهه خانم می‌گفت: «شوهرم از طبقه‌ای بود که با ما خیلی فرق داشتند. پدرم وقتی او را دید گفت: «جوان برازنده‌ای است و آیندۀ خوبی دارد؛ ما که نمی‌خواهیم با پدر و مادرش زندگی کنیم». گرچه شوهرم را خیلی دوست دارم و حالا هم او را می‌پرستم، ولی هرگز نمی‌توانم از رفتارهای مادرش چشم‌پوشی کنم». به الهه گفتم: «اگر از شوهرتان راضی هستید باید مادرش را هم تحمل کنید». الهه جواب داد: «بله! این که می‌گویید درست است و من سالها است که دارم او را تحمل می‌کنم، ولی باور بفرمایید که دیگر طاقتم طاق شده است؛، زیرا هم مجبورم که با مادرشوهرم به توافق برسم و معاشرت کنم، چون شوهرم خیلی به مادرش علاقه‌مند است و همیشه نسبت به او احساس دین می‌کند، و هم باید سخت‌گیری‌هایش را تحمل کنم؛ ولی آخر شما نمی‌دانید که این پیرزن، که از اول با ازدواج پسرش با من، مخالف بود چه زبان تندی دارد!» به او گفتم: «بسیار خب! حالا یکی از سخت‌گیری‌هایش را بگویید.»

الهه سکوتی کرد و سپس با آه و ناله گفت: هر وقت که می‌خواهیم از خانۀ آن‌ها به منزل خودمان برگردیم، می‌گوید: «این زن قرتی را برای چی گرفتی که یک جا بند نمی‌شه؟! چرا نرفتی از درودهات خودمان یک زن حسابی بگیری؟!» آنگاه الهه رو به من کرد و گفت: خب! شما می‌گویید من با این زبان تند و پر نیش و کنایۀ این پیرزن که همه‌‌اش متلک است چکار کنم؟! اگر به خانه‌اش نروم شوهرم ناراحت می‌شود؛ اگر هم بروم که باید این زخم‌زبان‌ها را بشنوم. به او گفتم: «بسیار خب! ولی فکر می‌کنید تمام این ناملایمات را به خاطر شوهر خوبی که دارید می‌توانید تحمل کنید؟» در جوابم متفکرانه گفت: «آخر از آنچه که می‌ترسیدم، دارد به سرم می‌آید!» گفتم: مگر چه شده؟! الهه جواب داد: «همیشه پیش خودم فکر می‌کردم، درسته که شوهرم فردی تحصیل کرده است، ولی بالاخره خون این خانواده در رگهایش جاری است و همین پدر و مادر او را بزرگ کرده‌اند؛ بنابراین آنچه را که در کودکی به او آموخته‌اند ممکن است موقتاً فراموش شان کند، ولی در میانسالی تدریجاً به سراغش خواهند آمد!» پرسیدم: مگر تغییر کرده است؟ الهه بازگفت: «او در تربیت بچه‌ها عیناً روش پدرش را به کار می‌برد و می‌گوید، مگر من که زیردست پدرم بار آمده‌ام، آدم بدی شده‌ام.

با الهه خانم چندین جلسۀ دیگر صحبت کردم و به راه‌حل‌هایی هم رسیدیم که گرچه کاملاً چاره‌ساز نبودند اما لااقل توانستند اوضاع راکمی آرام‌تر کنند.

میان بیشتر جوانان و والدین آن‌ها اختلاف‌های فکری – سلیقه‌ای زیادی وجود دارد که ناشی از تعلق به دو نسل متفاوت است. افکار بعضی از والدین که درگذشته فرصت تحصیل نداشته‌اند، موردقبول جوانان تحصیل‌کرده خودشان واقع نمی‌شود. تفاوت‌های فکری میان آن‌ها که از گذشته‌های دور وجود داشته است اکنون خود را بیشتر نشان داده به‌طوری‌ که در هیچ زمینه‌ای تجربه‌های والدین خویش را نمی‌پسندند و یک نوع فاصله‌ای بین خود و والدین خود احساس می‌کنند.

جوان میل دارد حالا که تحصیلاتی پیداکرده با خانواده‌های بافرهنگ و تحصیل‌کرده ازدواج کند تازندگانی‌اش از هر نظر کامل شود؛ بنابراین به‌طرف خانواده‌هایی کشیده می‌شود که ازاین‌گونه نارسایی‌های فرهنگی در زندگی‌شان وجود نداشته باشد.همین اختلاف‌سلیقه و عقیده موجب می‌شود که جوان شخصاً برای ازدواجش تصمیم بگیرد. مثلاً دختری را در محل کار یا در محیط دانشگاه می‌بیند، می‌پسندد، با او قول و قرار می‌گذارد، بدون این‌که فکر کند ممکن است آن دختر در همۀ موارد با او هماهنگ نباشد؛ بنابراین بدون مشورت با والدین خویش، خودش می‌برد، خودش می‌دوزد و خودش هم کارها را سروسامان می‌دهد.

او همه‌چیز را آسان می‌گیرد و فقط دل در گروی حرفه‌ای عاشقانه‌ای بسته است که با دخترخانم بر زبان آورده و او هم ساکت و متبسم فقط به او نگاه کرده و بدون هیچ اظهارنظری سکوت کرده است! وقتی از نقشه‌هایش به معشوق می‌گفت در فکر این نبود که چگونه و از چه راهی باید به این هدف‌ها و آرزوها برسد. او سرمست از بادۀ جوانی، همه‌چیز را سهل و آسان و شدنی می‌پنداشت و همسر آینده‌اش هم که اتفاقاً چند سالی از او کوچک‌تر بود، با اطمینان خوش باورانه به حرف‌هایش گوش می‌داد و آرزو می‌کرد که همه‌چیز روبه‌راه شود!

دختر جوان نیز در این لحظه قادر نیست تا سایر تضادهایی را که ممکن است با جوان محبوب اما بی‌تجربه‌اش داشته باشد ببیند؛ او تجربه‌ای در این راه ندارد؛ او خوش‌بینانه فکر می‌کند که همه‌چیز شدنی است. از طرفی آقاپسر که خود را قادر می‌بیند همۀ مشکلات را از پیش پا بردارد، حاضر نیست تجربه‌های گران‌بهای والدینش که به قیمت سپیدی موی آن‌ها به‌دست‌آمده است سود جوید.

او تفاوت درجۀ تحصیلی خود و خانواده‌اش را ملاک عمدۀ انتخاب این راه نمی‌داند بنابراین حاضر نیست هیچ واقعیتی را در قالب نصیحت بپذیرد. او از پدر و مادر تحصیل‌کردۀ همسر آینده و جوانش خوشش آمده بنابراین از والدین خودش که کم‌سوادند گریزان است. او قادر نیست به این حقیقت فکر کند که گرچه پدر و مادرش امروزی نیستند، ولی آدم‌های زحمتکشی هستند که باپوست و استخوان خود، او را بزرگ کرده و به دانشگاه فرستاده‌اند و اتفاقاً بیشتر از هرکسی در این دنیا طالب خوشبختی و کامیابی فرزندشان می‌باشند؛ و شاید انتظار دارند که در روزگار پیری عصای دست آنان باشد، یا آن‌ها را به طبیبی رسانیده و دوادرمانشان کند و کمک‌حال آن‌ها گردیده و همدم ایام پیری و تنهایی‌شان باشد.

جوان میل دارد فرار کند بدون این‌که بداند این فرار، دوای درد او نیست. او قادر نیست درک کند که پدر و مادرش را نمی‌تواند برای همیشه فراموش کند. او هنوز حتی قادر نیست که بفهمد، پدر و مادر و خانواده، ریشۀ زندگانی او هستند؛ و ادامۀ حیات و زندگانی بدون ریشه اگر غیرممکن یا دشوار نباشد، خیلی هم آسان نیست!

بله! ازدواج کردن آسان نیست. برای این امر مهم باید بسیار اندیشید و به فکر فرورفت، نقشه‌ها کشید، مشورت کرد و خلاصه کاری کرد که عاقبت، پشیمانی به بار نیاورد.

به همان اندازه که نباید از ازدواج ترسید، به همان اندازه هم این اتفاق بزرگ را نباید سرسری گرفت. ازدواج‌هایی که از روی شتاب‌زدگی و عجله صورت می‌گیرند، ازدواج‌هایی که از روی ساده‌اندیشی و خوش‌بینی زیاد صورت می‌گیرند، ازدواج‌هایی که از روی فریبکاری صورت می‌گیرند، و بالاخره ازدواج‌هایی که پایه و اساس آن‌ها روی چشم‌ و هم‌چشمی است، سرانجام خوشی ندارند.

در مطالب زیر، به شرح ازدواج‌هایی که آسیب‌پذیری‌شان زیاد است می‌پردازیم تا زوج‌های جوان نگویند که معیاری درست ‌و حسابی نداشتیم و از روی ناآگاهی به ازدواج نامناسبی تن دادیم!

3- اختلاف فکری و فرهنگی با خانواده همسر

مورد اول را در همین مقاله و موارد دوم و سوم را در مقاله های بعدی شرح خواهم داد

دختر جوانی که در رؤیاهایش مرد قدبلندی که موهایش را بر پیشانی‌اش ریخته و گردنی افراشته و عضلانی دارد، صاحب چشم‌های نافذ درشت و سیاهی است، هیکل ورزش‌کارانه‌ای دارد و ...، او فقط این‌ها را می‌بیند؛ یا حتی وقتی با مردی آشنا می‌شود که ولو اندکی از مشخصات فوق را دارد، بدون این‌که درباره‌اش به تحقیق و تفحص بپردازد، به او دل می‌بندد، درحالی‌که هنوز اطلاعاتش دربارۀ مرد، تکمیل‌نشده و درواقع از او هیچ نمی‌داند اما یکسره خود را پایبند او می‌یابد.

در این شرایط خیال می‌کند که رؤیاهایش به حقیقت پیوسته است و مرد ایده آل خود را که مهروموم‌ها به او فکر می‌کرده همین شخص است که امروز سر راهش قرارگرفته، سر از پای نمی‌شناسد و به سایر حقایق تلخی که پیرامون این جوان وجود دارد فکر نمی‌کند.

او خوش باورانه به خود می‌گوید «این همان کسی است که سالها در آرزویش بودم!» و دیگر به فکر این نیست که آیا او شغل ثابتی دارد یا نه؟ آیا قادر هست که نیازهای مادی او را تأمین کند یا نه؟ او در این فکر نیست که گذشتۀ او را با دقت پیگیری و ارزیابی کند. دختر جوان در این فکر نیست که هرچه زودتر در کنار این پسر جوان قرار بگیرد. هرچه والدینش او را دعوت به صبر و حوصله می‌کنند، او بیشتر بی‌قراری می‌کند.

چشم‌های این دختر در چنین شرایطی خوب نمی‌بیند. او سر از پا نشناخته در این خیال خوش است که بالاخره رؤیاهایش به حقیقت پیوسته است!... این نوع ازدواج‌ها به‌ندرت – و فقط به‌ندرت – پایان خوشی خواهند داشت؛ تازه اگر سایر عوامل خوشبختی هم وجود داشته باشند.